Strona główna Baza wiedzy Leki, które mogą utrudniać odchudzanie - kiedy masa ciała rośnie mimo starań?

Leki, które mogą utrudniać odchudzanie - kiedy masa ciała rośnie mimo starań?

Farmakoterapia 29 czerwca 2026 8 min czytania

Rozpoczynając proces redukcji masy ciała, zazwyczaj koncentrujemy się na deficycie kalorycznym, zdrowej diecie oraz regularnej aktywności fizycznej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których mimo skrupulatnego przestrzegania zasad zdrowego stylu życia, waga stoi w miejscu lub wręcz rośnie. Taki stan bywa źródłem ogromnej frustracji.

Warto wiedzieć, że u części osób brak postępów w odchudzaniu może mieć podłoże medyczne i wynikać z przyjmowania niektórych leków stosowanych w chorobach przewlekłych. Zjawisko to w terminologii medycznej bywa określane jako jatrogenna otyłość, czyli przyrost masy ciała wywołany lub nasilony przez ordynowane preparaty.

Dlaczego leki mogą blokować redukcję masy ciała?

Mechanizmy, poprzez które farmakoterapia wpływa na gospodarkę energetyczną organizmu, są złożone i zależą od rodzaju przyjmowanej substancji. Leki mogą oddziaływać na masę ciała na kilka różnych sposobów.

Często spotykanym zjawiskiem jest nienaturalne nasilenie apetytu. Niektóre substancje wpływają na neuroprzekaźniki w mózgu, blokując odczuwanie sytości i wywołując silną potrzebę podjadania, zwłaszcza w godzinach wieczornych. Inne leki mogą powodować spowolnienie metabolizmu spoczynkowego lub zmieniać sposób, w jaki organizm gospodaruje glukozą i tłuszczami, co ułatwia odkładanie się tkanki tłuszczowej nawet przy kontrolowanym spożyciu kalorii.

Innym problemem jest retencja wody i sodu w organizmie. Choć na wadze widzimy wówczas wyższe wartości, przyrost ten nie wynika z nagromadzenia tkanki tłuszczowej, lecz z obrzęków i gromadzenia płynów. Dodatkowo, część leków wykazuje działanie sedatywne – powoduje senność, zmęczenie lub spadek wydolności fizycznej. W efekcie pa cjentka ma mniej energii na spontaniczną aktywność fizyczną, co bezpośrednio przekłada się na zmniejszenie dobowego wydatku energetycznego.

Główne grupy leków wpływające na masę ciała

Wiele powszechnie stosowanych preparatów może wykazywać działanie sprzyjające przyrostowi masy ciała. Warto poznać te grupy, aby wspólnie z lekarzem prowadzącym móc świadomie monitorować przebieg leczenia.

Leki psychiatryczne i neurologiczne

Preparaty stosowane w leczeniu zaburzeń nastroju, depresji czy lęku należą do grupy o najlepiej udokumentowanym wpływie na masę ciała. Szczególnym potencjałem pod tym względem cechują się leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji (neuroleptyki), takie jak olanzapina czy klozapina, które mogą istotnie nasilać łaknienie oraz wpływać na gospodarkę lipidową.

Podobne działanie, choć zazwyczaj o mniejszym nasileniu, mogą wykazywać niektóre leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne oraz niektóre preparaty z grupy SSRI przy długotrwałym stosowaniu. Także stabilizatory nastroju oraz leki przeciwpadaczkowe i stosowane w leczeniu bólu neuropatycznego (np. kwas walproinowy, pregabalina czy gabapentyna) bywają powiązane z tendencją do tycia. Dla kontrastu, istnieją substancje o działaniu neutralnym lub wręcz wspierającym redukcję, takie jak bupropion czy topiramat, co lekarze specjaliści często biorą pod uwagę podczas doboru terapii dla pacjentek z nadwagą.

Leki stosowane w diabetologii

Wpływ leków na masę ciała jest niezwykle istotnym zagadnieniem w leczeniu cukrzycy typu 2. Niektóre tradycyjne schematy leczenia mogą niestety utrudniać odchudzanie, podczas gdy nowoczesne terapie wykazują zgoła odmienne działanie.

Grupa leków diabetologicznych	Przykładowe substancje	Wpływ na masę ciała i mechanizm działania
Insulina	Insulina ludzka, analogi insuliny	Sprzyja przyrostowi masy ciała poprzez ułatwianie odkładania glukozy w tkance tłuszczowej przy nadwyżce kalorycznej.
Pochodne sulfonylomocznika	Glimepiryd, gliklazyd	Mogą powodować przyrost masy ciała poprzez stymulację wydzielania insuliny przez trzustkę.
Tiazolidynediony	Pioglitazon	Powodują przyrost masy ciała, częściowo przez zatrzymywanie płynów i redystrybucję tkanki tłuszczowej.
Inhibitory SGLT2 (flozyny)	Dapagliflozyna, empagliflozyna	Działają neutralnie lub sprzyjają redukcji masy ciała poprzez usuwanie nadmiaru glukozy z moczem.
Agoniści receptora GLP-1	Semaglutyd, liraglutyd	Wspierają wyraźną redukcję masy ciała poprzez opóźnianie opróżniania żołądka i nasilanie uczucia sytości.

Glikokortykosteroidy i hormony

Glikokortykosteroidy o działaniu ogólnoustrojowym (takie jak prednizon czy hydrokortyzon), potocznie nazywane sterydami, są lekami o silnym działaniu przeciwzapalnym, ale też metabolicznym. Ich długotrwałe przyjmowanie w wysokich dawkach niemal zawsze wiąże się ze zmianami w sylwetce. Leki te sprzyjają odkładaniu się tkanki tłuszczowej w okolicy karku i brzucha, wywołują insulinooporność oraz powodują silną retencję płynów.

Wpływ na wagę mogą mieć również niektóre hormonalne preparaty antykoncepcyjne lub leki stosowane w hormonalnej terapii zastępczej, zwłaszcza te oparte na określonych syntetycznych progestagenach, które mogą stymulować apetyt i powodować zatrzymywanie wody.

Beta-blokery i inne leki kardiologiczne

Beta-blokery starszej generacji, powszechnie stosowane w nadciśnieniu tętniczym i chorobie niedokrwiennej serca, mogą nieznacznie spowalniać tempo metabolizmu. Poprzez obniżenie częstotliwości skurczów serca zmniejszają one wydatek energetyczny organizmu, a wywoływane przez nie uczucie zmęczenia może ograniczać chęć do podejmowania wysiłku fizycznego.

Leki przeciwhistaminowe i nasenne

Przewlekłe przyjmowanie leków przeciwalergicznych (zwłaszcza starszych generacji o działaniu sedatywnym) oraz niektórych leków ułatwiających zasypianie również bywa powiązane ze stopniowym, powolnym przyrostem masy ciała. Mechanizm ten opiera się głównie na łagodnym wyciszeniu organizmu, co przekłada się na mniejszą spontaniczną aktywność w ciągu dnia.

Jak rozpoznać, że lek utrudnia odchudzanie?

Nagły przyrost masy ciała o 2–3 kilogramy w ciągu pierwszych kilku tygodni od rozpoczęcia nowej kuracji, przy braku zmian w diecie.
Pojawienie się trudnego do opanowania, nienaturalnego głodu lub nagłych zachcianek (szczególnie na produkty węglowodanowe i słodycze), których wcześniej nie doświadczałaś.
Uczucie ciągłego zmęczenia, senności i wyraźny spadek tolerancji wysiłku fizycznego bezpośrednio po wdrożeniu leku.
Brak jakichkolwiek efektów redukcyjnych przez wiele tygodni, mimo rzetelnego utrzymywania deficytu kalorycznego i regularnej aktywności.

Co zrobić, gdy podejrzewasz wpływ leków na swoją wagę?

Nigdy nie modyfikuj dawkowania ani nie odstawiaj leków samodzielnie. Nagłe przerwanie terapii kardiologicznej, psychiatrycznej czy przeciwwirusowej może nieść za sobą bezpośrednie zagrożenie dla Twojego zdrowia lub życia.
Porozmawiaj z lekarzem prowadzącym o ewentualnych alternatywach. Współczesna medycyna bardzo często oferuje różne substancje o podobnym profilu leczniczym, ale odmiennym wpływie na metabolizm.
Zadbaj o dwutorowe działanie – optymalne nawyki żywieniowe oraz codzienna aktywność fizyczna nadal mają ogromne znaczenie.
Skonsultuj się z lekarzem obesitologiem, który oceni całokształt farmakoterapii i pomoże stworzyć spójny plan leczenia.

Najczęściej zadawane pytania

Po jakim czasie od rozpoczęcia leku można zauważyć wpływ na masę ciała?

Pierwsze efekty wpływu leków na masę ciała mogą pojawić się w różnym czasie, w zależności od mechanizmu ich działania. W przypadku substancji powodujących zatrzymanie wody w organizmie, takich jak glikokortykosteroidy, wzrost wagi o jeden do dwóch kilogramów można zauważyć już w ciągu pierwszych kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia kuracji. Z kolei leki wpływające bezpośrednio na metabolizm spoczynkowy lub stopniowo zwiększające apetyt (np. niektóre leki antydepresyjne czy neuroleptyki) dają o sobie znać wolniej - zauważalny, systematyczny przyrost tkanki tłuszczowej staje się widoczny zazwyczaj dopiero po kilku miesiącach regularnego stosowania preparatu.

Jak odróżnić przyrost tkanki tłuszczowej od zatrzymania wody w organizmie?

Odróżnienie przyrostu tkanki tłuszczowej od zatrzymania płynów jest możliwe dzięki obserwacji tempa zmian na wadze oraz sygnałów wysyłanych przez ciało. Retencja wody objawia się zazwyczaj nagłymi, dobowymi wahaniami masy ciała (nawet o jeden do dwóch kilogramów z dnia na dzień), uczuciem ciężkości, opuchlizną wokół kostek czy dłoni, a także trudnością ze zdjęciem pierścionków pod koniec dnia. Przyrost tkanki tłuszczowej jest natomiast procesem powolnym, stabilnym i rozłożonym w czasie, który nie powoduje widocznych obrzęków, a zmiana obwodów ciała zachodzi stopniowo i równomiernie.

Czy krótkotrwałe stosowanie sterydów też może powodować tycie?

Krótkotrwała sterydoterapia, trwająca od kilku dni do dwóch tygodni (na przykład w przypadku ostrych stanów zapalnych czy infekcji dróg oddechowych), może prowadzić do przejściowego wzrostu masy ciała, jednak zazwyczaj nie wynika on z odkładania się tkanki tłuszczowej. Za wyższą wartość na wadze odpowiada w tym okresie głównie zatrzymanie wody i sodu w organizmie oraz chwilowe nasilenie łaknienia. Po zakończeniu zaleconej kuracji i odstawieniu preparatu, nadmiar zgromadzonych płynów jest naturalnie usuwany z organizmu, a masa ciała samoistnie powraca do normy w ciągu kilku kolejnych dni.

Które rodzaje antykoncepcji hormonalnej najczęściej powodują zatrzymywanie wody?

Zatrzymywanie wody w organizmie jest najczęściej powiązane z preparatami antykoncepcyjnymi o wyższej zawartości estrogenów lub z niektórymi formami opartymi na estrogenach, takimi jak iniekcje (zastrzyki z octanem medroksyprogesteronu) oraz starsze generacje implantów podskórnych. Estrogeny mogą stymulować układ hormonalny odpowiedzialny za gospodarkę wodno-elektrolitową, co sprzyja retencji płynów i daje uczucie obrzmienia piersi czy podbrzusza. Nowoczesne, dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierające drospirenon – substancję o łagodnym działaniu moczopędnym – rzadko powodują tego typu dolegliwości i zazwyczaj wykazują pełną neutralność wobec masy ciała.

Bibliografia

Apovian, C. M., Aronne, L. J., Bessesen, D. H., McDonnell, M. E., Murad, M. H., Pagotto, U., & Ryan, D. H. (2015). Pharmacological management of obesity: An Endocrine Society clinical practice guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 100(2), 342–362.

Baptista, T., ElFakih, Y., Uzcátegui, E., Sandia, I., Teneud, L., Serrano, A., Reyes, D., & Beaulieu, S. (2008). Pharmacological management of weight gain in patients with schizophrenia. CNS Drugs, 22(4), 279–300.

Bělohlav, Z., et al. (2017). Antipsychotic-associated weight gain: Management strategies and clinical implications. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 24(5), 376–383.

Carr, M. C., & Brunzell, J. D. (2004). Abdominal obesity and dyslipidemia in the metabolic syndrome: Importance of insulin resistance. Clinical Cornerstone, 6(Suppl 1D), S1–S9.